สรุป  เนื้อหาสอบปลายภาค 1/2552 วิชาสังคมศึกษา ศาสนา และวัฒนธรรม มัธยมศึกษาปีที่ 4

      เรื่อง แนวคิดเกี่ยวกับการตั้งอาณาจักรในดินแดนประเทศไทย
            ในดินแดนประเทศไทย มีการสันนิษฐานกันมานานแล้วว่า มีการตั้งถิ่นฐานมาตั้งแต่อดีต ทั้งนี้เพราะมีการพบร่องรอยหลักฐาน ในดินแดนประเทศไทยจำนวนมาก การศึกษาว่าดินแดนเหล่านั้นเป็นของ ชนชาติใด เกิดขึ้นเมื่อใด มีความเจริญระดับใด ความเป็นอยู่ของผู้คนเป็นอย่างไร มีความเชื่อในเรื่องใด และสิ้นสุดลงเมื่อใด ต้องอาศัยหลักฐานเป็นแนวทางในการศึกษา และอาศัยการวิเคราะห์อย่างมีวิจารณญาณ เพื่อให้ได้เรื่องราวที่ใกล้เคียงกับความเป็นจริงมากที่สุด
            1.  พระราชพงศาวดารที่เหลืออยู่ในปัจจุบัน และเป็นฉบับที่เก่าแก่ที่สุดคือฉบับใด
                        ตอบ   พระราชพงศาวดารฉบับหลวงประเสริฐ
            2.   อาณาจักรตามตำนานที่ยังไม่ปรากฏหลักฐานทางโบราณคดีหรือจารึกสนับสนุน ได้แก่
                        ตอบ  โคตรบูรณ์

      เรื่อง แนวคิดเกี่ยวกับพัฒนาการทางประวัติศาสตร์
            ชนชาติไทยมีพัฒนาการมาเป็นลำดับ นับตั้งแต่สมัยสุโขทัยเป็นราชธานีจนถึงสมัยรัตนโกสินทร์ มีการตั้งถิ่นฐานและเสริมสร้างความเจริญ ก้าวหน้าในหลายๆ ด้าน เช่น ด้านการปกครอง เศรษฐกิจ สังคม ศิลปวัฒนธรรม และการสร้างความสัมพันธ์กับต่างประเทศ นอกจากนั้น ในประวัติศาสตร์ชาติไทย ยังได้มีเหตุการณ์สำคัญต่างๆ ที่จะส่งผลกระทบถึงพัฒนาการต่างๆ อีกด้วย
            1. การเดินขบวนเมื่อวันที่ ๑๔ ตุลาคม พ.ศ. ๒๕๑๖ มีจุดประสงค์เพื่ออะไร
                        ตอบ  ต้องการรัฐธรรมนูญที่เป็นประชาธิปไตย
            2. การเสียกรุงให้แก่พม่าครั้งที่ ๒ พ.ศ. ๒๓๑๐ ทำให้เกิดผลเช่นใด
                        ตอบ  ไทยต้องย้ายราชธานีมายังธนบุรี เพราะไม่สามารถฟื้นฟูอยุธยาได้

      เรื่อง วัฒนธรรมและภูมิปัญญาไทย
            วัฒนธรรมและภูมิปัญญาของไทย นับว่ามีส่วนสำคัญที่ทำให้ชาติไทยมีความเจริญรุ่งเรืองยาวนาน วัฒนธรรมและภูมิปัญญาบางอย่าง ก็ได้ตกทอดเป็นมรดกในยุคสมัยต่อมา และได้นำไปปรับปรุงให้เหมาะสมกับยุคสมัย วัฒนธรรมและภูมิปัญญาจึงเป็นสิ่งมีค่า ที่บรรพบุรุษได้คิด ได้ทำ ได้ประดิษฐ์ และผ่านการกลั่นกรองมาแล้วว่าเหมาะสม ปราศจากโทษภัย คนรุ่นหลังจึงควรภาคภูมิใจและอนุรักษ์ไว้
            1. ในอดีตของไทยที่มีการปลูกฝังความเชื่อด้านจิตวิญญาณ ทั้งนี้เพื่อจุดประสงค์ใด
                        ตอบ  การจัดระเบียบสังคม
            2. การตั้งกรุงศรีอยุธยาเป็นราชธานีโดยตั้งอยู่ในบริเวณที่มีแม่น้ำเจ้าพระยา ป่าสัก ลพบุรี ไหลผ่าน จัดเป็นภูมิปัญญาของมนุษย์ในด้านใด
                        ตอบ  ปรับตัวให้สอดคล้องกับธรรมชาติ

      เรื่อง บุคคลตัวอย่างในประเทศไทยที่มีส่วนสร้างสรรค์และพัฒนาชาติไทย
            การที่ประเทศไทยสามารถดำรงอยู่ได้ตั้งแต่อดีตจนถึงปัจจุบันนั้น เนื่องจากมีบุคคลสำคัญของไทยที่มีส่วนสร้างสรรค์วัฒนธรรม และพัฒนาชาติไทยให้มีความเจริญก้าวหน้ามาโดยลำดับ บุคคลสำคัญเหล่านี้ได้ฝากผลงานที่ทรงคุณค่า และเป็นประโยชน์ต่อประชาชน ชาวไทย และชาติไทยอย่างอเนกอนันต์ ดังจะเห็นได้จากการสร้างผลงานทางด้านการปกครอง เศรษฐกิจ สังคม ศิลปวัฒนธรรม รวมทั้งความสัมพันธ์ระหว่างประเทศไว้ให้แก่ประเทศชาติอย่างใหญ่หลวง
            1. ชาวต่างชาติที่เดินทางเข้ามาในสมัยพระนารายณ์มหาราชมากที่สุดคือชาติใด  และเข้ามาเพื่อจุดประสงค์ใด
                        ตอบ  ฝรั่งเศส       -              ต้องการเผยแผ่ศาสนา
            2. พระราชกรณียกิจที่สำคัญของพระเจ้าตากสินมหาราช คือข้อใด
                        ตอบ  กอบกู้เอกราช + ฟื้นฟูประเทศชาติ

      เรื่อง ประวัติพุทธสาวก พุทธสาวิกาและชาวพุทธตัวอย่าง
            พุทธสาวก พุทธสาวิกา ล้วนแต่เป็นผู้มีจริยวัตรอันงดงาม เพราะดำเนินชีวิตตามคำสอนของพระพุทธเจ้า เป็นตัวอย่างที่แสดง ให้เห็นถึงวิธีการปฏิบัติตนอย่างเหมาะสม อันเป็นประโยชน์ต่อตนและสังคมมนุษย์ การศึกษาถึงประวัติของท่านย่อมทำให้ได้แนวคิด ที่จะนำหลักคุณธรรที่ท่านเป็นแบบอย่างนั้นไปประยุกต์ใช้ในการปฏิบัติตนในชีวิตจริงอันจะส่งเสริมให้มีคุณภาพชีวิตที่ดี
พระพุทธศาสนาเป็นศาสนาสำคัญที่มีผู้นับถือเป็นจำนวนมาก การที่พระพุทธศาสนาดำรงอยู่จนถึงปัจจุบันนี้ขึ้นอยู่กับองค์ประกอบ ซึ่งเป็นปัจจัยสำคัญหลายประการ โดยเฉพาะผู้สืบทอดศาสนาจะต้องปฏิบัติตนได้อย่างเหมาะสม ผู้สืบทอดพระพุทธศาสนา ซึ่งเป็นพุทธศาสนิกชนจะต้องมีศรัทธา ยอมรับและนำหลักธรรมคำสอนไปปฏิบัติอย่างเคร่งครัด ดังนั้นการศึกษาวิถีชีวิตของชาวพุทธตัวอย่าง ทั้งที่อยู่ในสมัยพุทธกาลและในปัจจุบันย่อมทำให้มีความเข้าใจ และเห็นแนวทางการปฏิบัติตนตามหลักคุณธรรมอันเป็นแบบอย่างที่ดี ของท่านไปประยุกต์ใช้ปฏิบัติได้ในชีวิตประจำวัน
             1. บุคคลใดได้ชื่อว่าเป็นผู้มีคุณธรรมด้านการเสียสละอย่างยิ่ง
                        ตอบ  หมอชีวกโกมารภัจจ์
            2. หนังสือมิลินทปัญหา เป็นบันทึกข้อความการสนทนาโต้ตอบระหว่างพระยามิลินท์กับผู้ใด
                        ตอบ  พระนาคเสน

      หน้าที่ชาวพุทธและศาสนพิธี
            การที่พระพุทธศาสนาเจริญรุ่ˆงเรืองในดินแดนต่ˆางๆ ทั่วโลกนั้น มีปัจจัยสำคัญหลายประการ และปัจจัยที่สำคัญประการหนึ่ง คือ ชาวพุทธที่มีส่ˆวนร่ˆวมกับการทำนุบำรุงพระพุทธศาสนา ปฏิบัติตนเป็นชาวพุทธที่แท้จริง ดังนั้น ชาวพุทธทุกคนจึงต้องมีหน้าที่ศึกษาหาความรู้ ปฏิบัติตนตามหลักธรรม ประเพณี พิธีกรรมทางศาสนา ปกป้องพระพุทธศาสนา ตลอดจนมีมารยาทที่ดีงามตามแบบชาวพุทธโดยทั่วไป
วันสำคัญทางพระพุทธศาสนาจะเป็นศูนย์รวมของพระพุทธศาสนิกชนได้ไปทำพิธีกรรม หรือศาสนพิธีทางพระพุทธศาสนา เป็นการรวมกลุ่มคน ซึ่งอยู่ต่างหมู่ต่างคณะ ต่างความรู้สึกนึกคิดมาอยู่รวมกัน เนื่องจากมีจุดมุ่งหมายเดียวกัน นับได้ว่าเป็นส่วนหนึ่งของการสืบทอดพระพุทธศาสนา พุทธศาสนิกชนที่ดีควรศึกษาความเป็นมาของวันสำคัญทางพระพุทธศาสนา วัฒนธรรมทางศาสนา ตลอดจนเข้าร่วมศาสนพิธีหรือพิธีกรรมทางพระพุทธศาสนาอย่างสม่ำเสมอ
             1. การปฏิบัติตนเป็นชาวพุทธที่ดีต่ˆอ “อุปริมทิศ” หมายถึงการปฏิบัติตนต่อบุคคลใด
                        ตอบ  พระสงฆ์
            2. มงคล ๓๘ ในเรื่อง “กาเลน ธัมมสากัจฉา” เกี่ยวเนื่องกับวันใด
                        ตอบ  วันธรรมสวนะ